voorpagina
Rubens:
'De meerwaarde van mobiel leren is onder andere dat je niet meer gebonden bent aan een ruimte zoals een klaslokaal. Er kan ook veel gemakkelijker op locatie geleerd worden’
Rubens:
‘Een school heeft straks meer behoefte aan grote open ruimtes dan aan grote klaslokalen. Die open ruimtes kun je op meerdere manieren gebruiken en indelen met flexibele wanden. In cockpitachtige, geluidsdichte ruimtes kunnen groepen leerlingen samenwerken zonder anderen te storen'
Mobiele technologie maakt nieuwe manieren van leren mogelijk, op school en daarbuiten.Wat gaan deze ontwikkelingen betekenen voor de manier waarop er onderwijs wordt gegeven? En hoe beïnvloedt dit de inrichting van scholen en klaslokalen? Dat het onderwijs moet mee-ontwikkelen, staat vast.
DOOR VANESSA SMITH
Computers, internet en mobiele telefoons zijn een vanzelfsprekend onderdeel van de leefwereld van jongeren. De 'digital natives' gebruiken mobiele media voortdurend. In Nederland hebben bijna alle schoolgaande jongeren een mobieltje, met steeds meer functies en mogelijkheden. Ze kunnen daardoor op elk gewenst moment met anderen communiceren, informatie opzoeken, foto’s en filmpjes maken en ze delen met anderen.
Volgens prof.dr. Marcus Specht, hoogleraar Advanced Learning Technologies aan de Open Universiteit Nederland, heeft dit gevolgen voor hun verwachtingen ten aanzien van onderwijs. Op 11 september hield hij zijn oratie 'Learning in a technology enhanced world'. Specht stelt dat de student van de toekomst informatie en begeleiding wil die past bij zijn persoonlijke situatie en op het moment dat hij het nodig heeft. Mobieltjes zijn dé technologie om dat soort contextgebonden leren te bieden.
Mobiel leren
Leren met behulp van een computer en internet (E-learning) is niet meer weg te denken uit het onderwijs. Niet alleen op school, maar ook thuis en op elke plek met een internetverbinding kan nu worden geleerd. Inmiddels zijn we weer een stap verder. Leren vindt plaats via mobiele apparatuur, zoals mobiele telefoons, PDA’s, iPods, mp3-spelers, tablet-PC's of mini-laptops (M-learning).
De term mobiel leren heeft drie betekenissen: leren met behulp van mobiele apparaten, de lerende die mobiel is en mobiele - overal benaderbare - content of bronnen van informatie.
Met E-learning is het leerproces niet langer gebonden aan een vaste leerplek (de school) of een vaste tijd. M-learning maakt het leerproces mobiel en geeft lerenden de mogelijkheid om direct met elkaar te communiceren en samen te werken.
Projecten
Op verschillende manieren wordt binnen het onderwijs geëxperimenteerd met mobiele leerprojecten.
Kinderen op SBO Het Noorderlicht in Dordrecht spelen 'Dr Kawashima's Brain Training’ op hun Nintendo DS. Met als resultaat niet alleen cognitieve vooruitgang, maar leerlingen leren ook makkelijker samenwerken. Vooral kinderen met ADHD, PPD-NOS e.d. blijken hier baat bij te hebben.
Veenquest is een adventure game waarmee jongeren van 9 tot 14 jaar met een PDA in de hand en gebruikmakend van GPS de natuur in trekken. Het doel is de kinderen het natuurgebied De Âlde Feanen in Friesland op eigen wijze te laten beleven en om ze milieubewustheid bij te brengen.
Codex KIT is een educatief kunstproject waarbij leerlingen verhalen maken op locatie (location based stories). Leerlingen voorzien zelfbedachte scenes van beeld en geluid. De verhalen zijn door middel van GPS alleen op die plek te horen en te zien. Met een PDA met koptelefoon loopt het publiek 'door' het verhaal. Codex KIT is geschikt voor alle leerjaren, van VMBO tot VWO.
Environmental Detectives is een 'reality game play' voor leerlingen op het voortgezet onderwijs en studenten op de universiteit. Op een bouwplaats is gif aangetroffen. De studenten, in hun rol als milieutechnisch ingenieur, moeten binnen drie uur met een advies komen over de herkomst van het gif, de mogelijke gevolgen voor de volksgezondheid en welke acties moeten worden ondernomen. Het spel wordt gespeeld met behulp van PDA (met database) voorzien van GPS.
Volop in ontwikkeling
Het SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma bevordert de ontwikkeling en toepassing van draadloze onderwijsapplicaties en netwerken binnen het PO, VO, BVE en HO. Binnen dit programma is onderzoek gedaan naar de eerste ervaringen van het werken met mobiele technologieën in leerprocessen.
Een van de conclusies is dat M-learning veel potentie heeft, maar dat educatieve gebruikers en aanbieders van mobiele content en makers van mobiele apparatuur nog naar elkaar toe moeten groeien. Veelbelovende technologie als netbooks en E-readers zijn nog niet uitontwikkeld. En educatieve leermiddelen en applicaties voor mobiele dragers zijn nog niet in voldoende mate beschikbaar.
De ontwikkelingen op het gebied van mobiele communicatieapparatuur gaan echter razendsnel. De 'digital natives' groeien mee met deze ontwikkelingen. Het onderwijs kan niet achterblijven en is gedwongen om in te spelen op deze maatschappelijke realiteit. Wat gaat dit betekenen voor de onderwijssituatie zoals we die nu kennen?
Just-in-time
Wilfred Rubens houdt zich sinds eind 1995 beroepsmatig bezighoudt met e-learning. Momenteel werkt hij als beleidsmedewerker onderwijsontwikkeling en ICT bij ROC Gilde Opleidingen. Hij is redactielid van e-learning.nl en onderhoudt een weblog over technology enhanced learning
(www.wilfredrubens.com). Hij zegt: 'Het onderwijs zal in de komende jaren drastisch gaan veranderen. De invloed van zowel internet technologie als mobiele apparatuur zal steeds groter worden. Nu al zie je dat er in het onderwijs op steeds grotere schaal gebruik wordt gemaakt van netbooks. En zijn er experimenten met andere mobiele dragers zoals telefoons en PDA's'.
'Een van de gevolgen van deze ontwikkelingen is dat docenten ICT op een meer flexibele manier kunnen inzetten. Vragen kunnen acuut worden opgezocht en beantwoord. Interactief leren geeft directe en persoonlijke feedback. De rol van just-in-time leren zal steeds belangrijker worden in het onderwijs.'
Dit houdt in dat lerenden toegang hebben tot informatie op het moment dat zij die nodig hebben. Dit in tegenstelling tot het principe van just-in-case: het aanbieden van leerstof voor het geval dat de leerling die nodig zou hebben.
Flexibele ruimtes
Gebruik van mobiele apparatuur maakt aparte computerlokalen overbodig. ICT toepassingen kunnen plaatsvinden binnen het eigen lokaal of een buitenschoolse setting. Volgens Rubens zal gewoon leren en leren met technologische toepassingen steeds meer samengaan.
'Instructies kunnen aan grote groepen worden gegeven. Het werken aan opdrachten vindt plaats in kleinere groepen, eventueel met leerlingen uit verschillende klassen. En oefenen van lesstof kan weer heel goed individueel gebeuren. Dit vraagt om het flexibel indelen van ruimtes. Een school heeft daarom meer aan grote open ruimtes dan aan grote klaslokalen. Die open ruimtes kun je op meerdere manieren gebruiken en indelen met bijvoorbeeld flexibele wanden. Ook kunnen cockpitachtige, geluidsdichte ruimtes gecreëerd worden met toegang tot mobiele apparatuur. Hierin kunnen groepen leerlingen samenwerken zonder anderen te storen.'
Samenwerken op afstand
Rubens denkt niet dat het klassikale onderwijs gaat verdwijnen. Hij verwacht wel dat er meer variatie in onderwijsvormen gaat komen.
'De meerwaarde van mobiel leren is onder andere dat je niet meer gebonden bent aan een ruimte zoals een klaslokaal om samen te werken. Denk bijvoorbeeld aan leerlingen van verschillende scholen en uit verschillende landen. Er kan ook veel gemakkelijker op locatie geleerd worden. In de natuur bijvoorbeeld, bij bedrijven of op historische plekken. Onderzoek toont bovendien aan dat leerlingen “location based” informatie beter begrijpen en onthouden’.
Onderwijs dat zich slechts richt op het geven van instructies, zal voor een groot deel verdwijnen, verwacht Rubens. 'Instructies kun je ook opnemen. Dankzij mobiele technologie is de informatie dan beschikbaar op het moment dat iemand daar behoefte aan heeft.'
Gezien het tekort aan docenten denkt Rubens dat opgenomen instructies zelfs noodzakelijk zijn om specialistische kennis in de toekomst toegankelijk te maken.
